Tối 19/9, tại tỉnh Đắk Lắk, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức Lễ trao Giải thưởng Lương Định Của lần thứ XXI và trao giải Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026. Trong 30 thanh niên nông thôn tiêu biểu được vinh danh năm nay, tỉnh Điện Biên có một gương mặt đến từ phường Mường Lay: chị Lù Thị Toản, người đang từng bước biến những giá trị văn hóa của quê hương thành nguồn lực phát triển kinh tế cộng đồng.

Khởi nghiệp từ những giá trị quê hương

Bản Quan Chiêng, phường Mường Lay nằm bên hồ sông Đà, sở hữu cảnh quan thiên nhiên đặc sắc cùng những nét văn hóa truyền thống của đồng bào Thái. Những ngôi nhà sàn, ẩm thực, nghề dệt thổ cẩm, đan lát hay những phong tục, sinh hoạt cộng đồng… từ lâu đã trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống của người dân nơi đây.

Nhưng với Lù Thị Toản, những giá trị ấy không chỉ để gìn giữ mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, nếu biết tổ chức thành những sản phẩm phù hợp.

Sinh năm 1993, là người dân tộc Thái, đồng thời tham gia công tác Đoàn, Hội tại địa phương, Toản có điều kiện gần gũi với thanh niên và người dân trong bản. Từ thực tế đó, chị nhận thấy phát triển du lịch cộng đồng có thể mở ra hướng đi phù hợp cho địa phương: vừa tạo sinh kế, vừa giúp người dân có thêm động lực gìn giữ văn hóa truyền thống.

Từ ý tưởng ban đầu, Hợp tác xã Du lịch Cộng đồng Quan Chiêng được xây dựng và chính thức đi vào vận hành từ đầu năm 2026.

Đó không phải là câu chuyện của riêng một cá nhân. Mô hình được hình thành trên cơ sở tập hợp người dân, liên kết các hộ gia đình và từng bước xây dựng một hệ sinh thái dịch vụ du lịch cộng đồng ngay tại bản.

Hiện hợp tác xã đang vận hành 8 homestay nhà sàn truyền thống, trong đó có 5 nhà sàn lớn, có khả năng phục vụ cùng lúc khoảng 200 khách ăn uống và 150 khách lưu trú. Mạng lưới cũng liên kết với khoảng 10 hộ gia đình tại bản Quan Chiêng và các bản lân cận để phát triển các dịch vụ hỗ trợ.

Khi văn hóa trở thành sinh kế

Điểm đáng chú ý trong cách làm của Lù Thị Toản là chị không lựa chọn cách phát triển du lịch bằng việc “làm mới” bản làng theo những mô hình xa lạ, mà bắt đầu từ chính những gì cộng đồng đang có.

Du khách đến Quan Chiêng có thể trải nghiệm không gian nhà sàn truyền thống, thưởng thức ẩm thực địa phương, tìm hiểu đời sống văn hóa của đồng bào Thái Trắng; đồng thời trải nghiệm những nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan lát ghế mây, làm bánh khẩu sén chợ phiên.

Những giá trị vốn quen thuộc với người dân địa phương qua cách tổ chức mới đã trở thành sản phẩm có khả năng tạo ra giá trị kinh tế.

Đây cũng chính là điều khiến mô hình của Lù Thị Toản mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một cơ sở kinh doanh du lịch. Mỗi ngôi nhà sàn được giữ lại, mỗi nghề truyền thống được tiếp tục, mỗi món ăn được giới thiệu tới du khách đều đồng thời trở thành một phần của câu chuyện phát triển cộng đồng.

Mô hình hiện đón khoảng 2.500 lượt khách mỗi năm, doanh thu ước đạt 1,8 tỷ đồng/năm. Hợp tác xã quy tụ 33 thành viên, tạo việc làm ổn định cho 38 lao động địa phương, trong đó phụ nữ và thanh niên chiếm khoảng 60%. Thu nhập bình quân của các hộ gia đình tham gia mô hình đạt khoảng 30-55 triệu đồng/người/năm.

Những con số ấy cho thấy một hướng đi đang dần hình thành: phát triển kinh tế không nhất thiết phải bắt đầu từ những nguồn lực lớn, mà có thể bắt đầu từ chính lợi thế, bản sắc và nguồn lực sẵn có của cộng đồng.

Không chỉ làm kinh tế cho mình

Nếu chỉ nhìn vào những con số về doanh thu hay số lượng homestay, câu chuyện về Lù Thị Toản mới chỉ được nhìn ở một nửa.

Điều đáng nói hơn là tư duy của một người trẻ khi làm kinh tế tại quê hương.

Từ thực tế triển khai mô hình, Toản đề xuất nhiều giải pháp để tổ chức Đoàn, Hội đồng hành thiết thực hơn với thanh niên. Trong đó có ý tưởng xây dựng “Quỹ đồng hành cùng thanh niên lập nghiệp”, kết nối với các hợp tác xã, doanh nghiệp địa phương để hỗ trợ thanh niên về nguồn vốn, con giống, trang thiết bị và vật dụng phục vụ phát triển homestay.

Chị cũng đề xuất tổ chức các lớp tập huấn ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng phục vụ du lịch cho thanh niên nông thôn; đồng thời đổi mới sinh hoạt Đoàn, Hội theo hướng gắn với lợi ích kinh tế - xã hội, đưa thanh niên đến với các mô hình thực tế thay vì chỉ dừng ở những buổi sinh hoạt lý thuyết.

Đằng sau những đề xuất ấy là một quan niệm khá rõ ràng: muốn giữ thanh niên ở lại quê hương, trước hết phải tạo cho họ cơ hội phát triển.

Vì thế, phát triển du lịch cộng đồng với Toản không chỉ là đón khách. Đó còn là tạo việc làm, tăng thu nhập, tạo môi trường để thanh niên phát huy năng lực và quan trọng hơn là giúp người trẻ nhìn thấy tương lai ngay trên mảnh đất mình sinh ra.

Một gương mặt của thanh niên Điện Biên thời kỳ mới

Giải thưởng Lương Định Của lần thứ XXI năm 2026 được trao cho 30 thanh niên nông thôn tiêu biểu trên cả nước. Theo Trung ương Đoàn, những gương mặt được vinh danh năm nay khá đa dạng, từ những người trực tiếp sản xuất giỏi, làm chủ doanh nghiệp đến những trí thức trẻ chuyển giao khoa học kỹ thuật và những thanh niên tổ chức các câu lạc bộ sản xuất tại địa phương.

Điểm chung ở họ là tinh thần dám nghĩ, dám làm, đổi mới sáng tạo và khát vọng làm giàu chính đáng trên quê hương.

Trong dòng chảy ấy, câu chuyện của Lù Thị Toản có nét riêng. Chị không bắt đầu từ một vùng sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, cũng không lựa chọn một mô hình kinh doanh đòi hỏi nguồn vốn quá cao. Chị bắt đầu từ bản làng, văn hóa và con người.

Từ những ngôi nhà sàn, món ăn truyền thống, nghề dệt, nghề đan lát và cảnh quan hồ sông Đà, một hướng phát triển kinh tế đang được mở ra. Ở đó, người dân vừa là chủ thể, vừa là người hưởng lợi; thanh niên vừa là lực lượng tham gia, vừa có thể trở thành những người dẫn dắt.

Đây cũng là tinh thần mà Trung ương Đoàn đặt ra đối với các nhà nông trẻ được vinh danh: tiếp tục đổi mới tư duy, mở rộng liên kết, nâng cao năng lực quản trị và trở thành những hạt nhân dẫn dắt, truyền cảm hứng cho thanh niên nông thôn trên con đường lập thân, lập nghiệp.

Với Lù Thị Toản, giải thưởng lần này vì thế không chỉ là sự ghi nhận cho những kết quả đã đạt được. Đó còn là sự khích lệ để chị tiếp tục theo đuổi hướng đi đã lựa chọn, mở rộng mô hình, kết nối thêm nhiều hộ dân và thanh niên, để những giá trị văn hóa của Quan Chiêng tiếp tục được gìn giữ và tạo ra những giá trị mới.

Từ bản Quan Chiêng bên hồ sông Đà, câu chuyện của một nữ thanh niên dân tộc Thái đang cho thấy một điều giản dị nhưng có ý nghĩa: khi người trẻ biết nhìn thấy cơ hội ngay trong những giá trị của quê hương, bản sắc văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn có thể trở thành động lực để phát triển kinh tế, tạo sinh kế và xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho cộng đồng.

Tin, ảnh: Mạnh Hải