Trong ký ức của cô giáo Hoàng Thị Thu Dần, giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học Cốc Lầu, tỉnh Lào Cai, ngày đầu tiên xuống Hà Nội nhập học là một kỷ niệm khó quên.

Trong khi nhiều bạn cùng trang lứa được bố mẹ đưa đến trường với những chiếc vali, ba lô đầy đủ, hành trang của cô gái người Tày khi ấy chỉ có một chiếc hòm gỗ bố cho để đựng quần áo và ít tiền gia đình chắt chiu.

Sinh năm 1985 trong một gia đình đông anh em ở Lào Cai, tuổi thơ của cô gắn với những tháng ngày thiếu ăn, thiếu mặc. Cuộc sống khó khăn khiến con đường học tập của cô nhiều lần đứng trước nguy cơ dang dở.

Tốt nghiệp THPT, cô thi đỗ ba trường sư phạm. Thế nhưng, niềm vui chưa kịp trọn vẹn, bố cô đã nói một câu khiến con gái nghẹn lòng: “Nhà mình nghèo, không có tiền đi học đâu con”. 

Không muốn từ bỏ cơ hội, cô thuyết phục bố mẹ rằng học sư phạm không phải đóng học phí, cô sẽ tìm việc làm thêm để tự trang trải sinh hoạt. Cuối cùng, bố mẹ đồng ý cho con gái xuống Hà Nội.

Những năm tháng sinh viên là chuỗi ngày vừa học vừa làm. Cô phải sắp xếp thời gian giữa giảng đường và công việc kiếm thêm thu nhập. Ở quê, bố mẹ cũng chắt chiu từng đồng gửi xuống cho con. Đến năm thứ ba đại học, biến cố ập đến. Bố cô lâm bệnh nặng, chi phí chữa trị trở thành gánh nặng với gia đình vốn đã nghèo khó và khi cô sắp tốt nghiệp thì bố qua đời.

Mất đi chỗ dựa tinh thần lớn nhất, cô từng nghĩ mình không thể tiếp tục việc học. Nhưng rồi lời dặn của bố lại trở thành động lực giúp cô đứng dậy. “Phải cố gắng để trở thành người tử tế, có công việc ổn định, sau này còn giúp đỡ mẹ, anh chị em và những người có hoàn cảnh khó khăn”, cô nhớ lại lời cha.

Năm 2006, cô giáo Hoàng Thị Thu Dần tốt nghiệp ngành Sư phạm Âm nhạc, trở về Lào Cai nhận công tác tại Trường THCS Nàn Sán, huyện Si Ma Cai. Cô gái từng mang chiếc hòm gỗ xuống Hà Nội học nghề giáo bắt đầu hành trình đứng lớp ở một trong những địa bàn còn nhiều khó khăn của tỉnh.

Những đứa trẻ phải nghỉ học để lên nương

Nàn Sán những năm ấy là địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Nhiều học sinh THCS đã trở thành lao động quan trọng trong gia đình. Đến mùa vụ, các em phải nghỉ học để giúp bố mẹ làm nương, thu hoạch ngô, lúa. Một số em gái còn đứng trước nguy cơ phải nghỉ học sớm để lấy chồng.

Những ngày đầu nhận công tác, cô Dần nhận thấy học sinh rất nhút nhát, đặc biệt là các em nữ. Trong các hoạt động tập thể, phần lớn chỉ có học sinh nam mạnh dạn tham gia, còn nhiều em gái thường xuyên vắng lớp. Với cô giáo trẻ, khó khăn không chỉ nằm ở việc truyền đạt kiến thức mà còn là làm sao để học sinh được tiếp tục đến trường.

Cô đề xuất nhà trường thành lập các câu lạc bộ kỹ năng sống, tổ chức những hoạt động giúp học sinh tự tin giao tiếp, tăng cường tiếng Việt và hình thành thói quen sinh hoạt. Công việc của cô không dừng lại ở những tiết dạy âm nhạc. Cô quan tâm đến từng bữa ăn, giấc ngủ, hướng dẫn học sinh vệ sinh cá nhân, giặt quần áo, chăm sóc sức khỏe tuổi dậy thì. Đồng thời, cô tìm cách phối hợp với phụ huynh để các em được quan tâm và tiếp tục học tập.

Năm 2009, cô chuyển về Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học Cốc Lầu. Từ đây, hành trình gắn bó với học trò vùng cao của cô tiếp tục kéo dài đến hôm nay. 

Ở Cốc Lầu, nơi phần lớn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số, địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn, cơ sở vật chất còn thiếu thốn, việc duy trì sĩ số và nâng cao chất lượng học tập luôn là thách thức.

Là giáo viên âm nhạc kiêm Tổng phụ trách Đội, cô Dần tìm cách đưa các hoạt động nghệ thuật đến gần hơn với học sinh. Những làn điệu dân ca Mông, điệu múa sênh tiền, múa xòe được đưa vào hoạt động ngoại khóa. Các câu lạc bộ nghệ thuật, chuyên đề giáo dục kỹ năng sống được tổ chức để học sinh có thêm cơ hội giao lưu, thể hiện bản thân.

Vào mỗi dịp hè, thay vì chỉ nghỉ ngơi, cô lại cùng đoàn thanh niên đến các thôn bản tổ chức sinh hoạt, trại hè cho thiếu nhi.

Những chuyến đi không dễ trở về

Trong 20 năm đứng lớp, cô Dần đã trải qua không ít chuyến đi đầy vất vả, thậm chí gặp nguy hiểm. 

Thời điểm dịch COVID-19 bùng phát, việc tuyên truyền phòng dịch đến các thôn bản gặp nhiều trở ngại do đường sá khó đi, điều kiện tiếp cận thông tin của người dân còn hạn chế. Cô Dần buộc một chiếc loa lớn lên xe máy, tự mình đi vào từng thôn bản để tuyên truyền cách phòng bệnh, từ đeo khẩu trang, giữ vệ sinh đến hạn chế tụ tập đông người.

Trong một chuyến trở về, đường trơn khiến cô bị ngã xe, bị thương khá nặng. Tai nạn ấy là một trong những lần cô phải đối diện với rủi ro khi thực hiện công việc ngoài lớp học. 

Nhưng thử thách lớn hơn đến vào tháng 9/2024, khi bão số 3 (Yagi) gây thiệt hại nặng nề tại nhiều địa phương ở Lào Cai. Mưa lũ, sạt lở khiến cuộc sống của nhiều gia đình bị đảo lộn. Không ít học sinh phải đối diện với cảnh thiếu thốn, nhà cửa bị ảnh hưởng, việc đến trường trở nên khó khăn. Tại thôn Kho Vàng, khi người dân phải di chuyển đến nơi an toàn để tránh nguy cơ sạt lở, cô Dần đã có một hành trình đặc biệt: đi bộ suốt 5 giờ qua đường rừng để đưa học sinh đến trường an toàn.

Sau bão, cô tiếp tục cùng cán bộ địa phương vận động các tổ chức, cá nhân hỗ trợ người dân. Cô trực tiếp đến từng hộ gia đình, trao nhu yếu phẩm và những phần quà cho các trường hợp bị ảnh hưởng. 

Không dừng lại ở những chuyến cứu trợ, cô còn vận động tổ chức chương trình “Hội chợ 0 đồng” tại trường, với khoảng 50 gian hàng lớn nhỏ được hỗ trợ từ nhiều địa phương trong cả nước. Những món đồ thiết yếu, quần áo, vật dụng sinh hoạt được trao đến người dân trong thời điểm khó khăn. 

Với những đóng góp trong công tác ứng phó, cứu hộ, cứu nạn trong bão Yagi và hoàn lưu sau bão, cô được UBND huyện Bắc Hà tặng giấy khen vào tháng 11/2024.

Nỗi lo dành cho năm đứa trẻ thiếu vắng cha mẹ

Trong quá trình công tác, có một hoàn cảnh khiến cô Dần dành nhiều thời gian và tâm sức, đó là 5 anh chị em học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Theo lời cô kể, cha các em đã qua đời, mẹ mất tích trong thời gian dịch COVID-19. Cả năm đứa trẻ phải sống cùng ông bà đã già yếu, không còn khả năng lao động.

Trước hoàn cảnh ấy, cô Dần vận động các tổ chức, cá nhân chung tay xây dựng một ngôi nhà nhỏ để các em có nơi ở ổn định. Nhưng sự giúp đỡ không kết thúc khi ngôi nhà hoàn thành. Suốt khoảng 5 năm, cô tiếp tục đồng hành, tìm kiếm sự hỗ trợ về quần áo, sách vở, đồ dùng học tập và những nhu cầu thiết yếu để các em có điều kiện tiếp tục đến trường.

Với cô, những học sinh ấy không chỉ cần sự hỗ trợ vật chất trước mắt mà còn cần có người quan tâm lâu dài, nhất là khi các em thiếu vắng sự chăm sóc của cha mẹ.

Từ một cô gái từng suýt phải bỏ học vì nghèo khó, cô Dần hiểu rõ những rào cản mà trẻ em vùng cao phải đối diện. Chính trải nghiệm của bản thân khiến cô không dễ bỏ qua khi chứng kiến một học sinh đứng trước nguy cơ đứt gãy con đường học tập.

Hai mươi năm và những phần thưởng phía sau bục giảng

Sau hai thập kỷ công tác, với nhiều năm làm Tổng phụ trách Đội, cô giáo Hoàng Thị Thu Dần đã gặt hái nhiều danh hiệu cao quý. Năm 2024, cô được Hội đồng Đội Trung ương tuyên dương là Phụ trách Đội tiêu biểu toàn quốc. Năm 2025, cô tiếp tục được trao Giải thưởng “Cánh Én hồng”, ghi nhận những đóng góp trong công tác Đội và phong trào thiếu nhi. Cô cũng nhiều năm đạt danh hiệu giáo viên làm Tổng phụ trách Đội giỏi cấp tỉnh.

Những phần thưởng ấy là sự ghi nhận cho chặng đường nhiều năm bền bỉ, nhưng phía sau đó là những công việc khó có thể đo đếm bằng thành tích: vận động học sinh đến lớp, chăm sóc trẻ bán trú, đến từng gia đình khó khăn, vượt đường rừng sau mưa bão hay tìm kiếm nguồn lực giúp những đứa trẻ thiếu chỗ dựa.

“Tôi chỉ có một mong muốn duy nhất: được đồng hành cùng các em học sinh, đặc biệt là các em dân tộc thiểu số vùng cao, để trao cho các em những hành trang quý giá của cuộc đời”, cô Dần chia sẻ.

Với cô giáo Hoàng Thị Thu Dần, con đường đến trường chưa bao giờ chỉ là quãng đường từ nhà đến lớp. Đó còn là hành trình vượt qua nghèo khó, thiên tai, những định kiến và thiếu thốn để mỗi đứa trẻ có cơ hội tiếp tục học tập.

Và trên hành trình ấy, cô vẫn đang bền bỉ bước đi cùng học trò của mình.