Từ 190 hồ sơ giáo viên tiêu biểu, Hội đồng xét chọn chương trình "Chia sẻ cùng thầy cô" năm 2026 đã lựa chọn 34 gương mặt xuất sắc để tuyên dương tại Hà Nội. Trong đó, có 14 thầy cô là người dân tộc thiểu số, thuộc các dân tộc Chăm, Cơ Tu, Hoa, Khmer, Mường, Nùng, Sán Chỉ và Tày. Giáo viên lớn tuổi nhất là cô Phan Thị Lệ (sinh năm 1972), công tác tại Trường Tiểu học Trương Lương, tỉnh Cao Bằng.

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Phan Thị Lệ cho biết, chương trình "Chia sẻ cùng thầy cô" là nguồn động viên tinh thần ý nghĩa đối với những người đang công tác tại các địa bàn còn nhiều gian khó. Sự ghi nhận ấy tiếp thêm động lực để cô tiếp tục gắn bó với nghề, bền bỉ đổi mới và dành tâm huyết cho học trò.

Là một giáo viên Mĩ thuật, cô cho rằng, để mang đến một giờ học trọn vẹn cho học sinh, người giáo viên không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải có sự kiên trì, linh hoạt và tình yêu thương dành cho học trò.

"Địa bàn trường tôi đóng chân còn nhiều khó khăn, học sinh đều là người dân tộc thiểu số, nhiều em thuộc hộ nghèo, trong khi không ít phụ huynh phải đi làm ăn xa, ít có điều kiện đồng hành cùng con trong học tập. Cuộc sống còn nhiều thiếu thốn khiến việc tiếp cận các thiết bị công nghệ, học liệu trực tuyến và những phương thức học tập mới của các em gặp không ít trở ngại", cô chia sẻ.

Theo cô, những khó khăn ấy hiện diện ngay trong từng giờ học. Với môn Mĩ thuật, giấy vẽ, màu vẽ và các đồ dùng phục vụ thực hành vốn là những vật liệu quen thuộc, nhưng không phải lúc nào cũng sẵn có ở một ngôi trường vùng cao. Vào mùa mưa, sạt lở, đường sá bị chia cắt càng khiến việc đến trường của cô và trò thêm vất vả.

Thế nhưng, những thiếu thốn về điều kiện dạy học không khiến cô Lệ từ bỏ mong muốn mang đến cho học sinh những giờ học sáng tạo. Trái lại, cô tìm cách tận dụng những gì gần gũi nhất với cuộc sống xung quanh để làm phong phú bài giảng.

Lá cây, sỏi đá, đất sét... những vật liệu tưởng chừng bình thường trong đời sống hằng ngày được cô đưa vào hoạt động học tập, trở thành phương tiện để các em quan sát, tưởng tượng và sáng tạo. Khi thiếu đồ dùng dạy học, cô tìm cách thay thế bằng những vật liệu sẵn có, giúp học sinh vẫn có cơ hội thực hành, trải nghiệm và khám phá khả năng của chính mình.

Với cô Lệ, điều quan trọng không chỉ là hoàn thành nội dung chương trình mà còn là tạo cơ hội để mỗi học sinh được thể hiện suy nghĩ, cảm xúc qua từng nét vẽ. Bởi ở những lớp học có nhiều học sinh còn rụt rè, hạn chế về điều kiện học tập, một bức tranh đôi khi chính là cách để các em bày tỏ những điều chưa dễ dàng nói thành lời.

Từ sự quan sát và đồng hành với học trò, cô kiên trì tìm kiếm những phương pháp dạy học phù hợp với đặc điểm tâm lý, hoàn cảnh của từng em. Cô mong muốn phát hiện, bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu hội họa, đồng thời giúp tất cả các em cảm nhận được niềm vui khi học tập, sáng tạo.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong giáo dục, cô Lệ xác định việc ứng dụng công nghệ cần xuất phát từ điều kiện thực tế và nhu cầu của học sinh. Với một địa bàn còn hạn chế về hạ tầng công nghệ, cô không đặt nặng việc sử dụng những công cụ phức tạp mà lựa chọn cách làm phù hợp, thiết thực, từng bước nâng cao hiệu quả dạy học.

Trong các giờ Mĩ thuật, cô linh hoạt sử dụng hình ảnh, âm thanh, video trực quan, trò chơi học tập và phiếu bài tập số để thu hút sự chú ý của học sinh. Những nội dung sinh động giúp các em dễ hình dung hơn về chủ đề bài học, có thêm gợi ý để phát triển ý tưởng và mạnh dạn tham gia các hoạt động trên lớp.

Đối với học sinh dân tộc thiểu số còn rụt rè, việc được tiếp cận những hình ảnh trực quan, gần gũi có ý nghĩa quan trọng. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua lời giảng, các em có thể quan sát, liên tưởng và tìm cách thể hiện suy nghĩ của mình bằng ngôn ngữ hội họa.

Một trong những cách làm được cô chú trọng là giới thiệu video về các cuộc thi vẽ tranh, trong đó có hình ảnh học sinh của trường tham gia nhận giải. Những câu chuyện ấy giúp các em nhận ra rằng, bạn bè cùng trang lứa, dù có hoàn cảnh khó khăn, vẫn có thể tạo nên những tác phẩm giàu ý nghĩa và được ghi nhận.

Từ đó, niềm yêu thích Mĩ thuật được khơi dậy, sự tự tin cũng dần hình thành. Những học sinh trước đây còn ngại ngùng có thêm động lực để thử sức, chủ động thể hiện ý tưởng và nuôi dưỡng ước mơ của riêng mình.

Không dừng lại ở việc đổi mới hoạt động trên lớp, cô Lệ còn nghiêm túc thực hiện quản lý hồ sơ chuyên môn, kế hoạch bài dạy và lịch báo giảng; tích cực rà soát dữ liệu học bạ số, góp phần giảm bớt các công việc thủ công để dành thêm thời gian đầu tư cho bài giảng.

Cô cũng cùng đồng nghiệp chia sẻ bài giảng, ngân hàng câu hỏi và video minh họa vào kho học liệu số dùng chung của nhà trường. Theo cô, việc xây dựng nguồn học liệu chung không chỉ giúp giáo viên thuận lợi hơn trong quá trình chuẩn bị bài mà còn tạo điều kiện để các thành viên trong tổ chuyên môn hỗ trợ, học hỏi lẫn nhau.

Bên cạnh đó, cô bước đầu tìm hiểu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tham khảo ý tưởng tổ chức hoạt động, thiết kế câu hỏi và xây dựng bài tập phù hợp với các mức độ năng lực khác nhau của học sinh.

Tuy nhiên, cô không xem AI là công cụ có thể thay thế vai trò của người giáo viên. Những gợi ý từ công nghệ đều được cô kiểm tra, đối chiếu với yêu cầu cần đạt của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và đặc điểm tâm lý học sinh trước khi đưa vào thực tế giảng dạy. Việc sử dụng công nghệ cũng gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin.

Cô cho rằng, những thay đổi nhỏ, nếu được thực hiện kiên trì và phù hợp với điều kiện thực tế, có thể tạo nên những chuyển biến tích cực trong lớp học vùng cao.

Từ bức tranh của học trò nghèo đến ước mơ về một mái nhà

Điều khiến cô Lệ thêm vững tin trên hành trình gắn bó với học trò chính là những thay đổi tích cực trong cách các em học tập, sáng tạo và nhìn nhận bản thân. Theo chia sẻ của cô, học sinh nhà trường đã đạt nhiều thành tích tại các cuộc thi vẽ tranh cấp tỉnh và cấp quốc gia. Đáng chú ý, một học sinh có hoàn cảnh khó khăn đã giành giải Ba cuộc thi vẽ tranh Thế giới muôn màu do Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức.

Đằng sau giải thưởng ấy không chỉ là kết quả của một cuộc thi mà còn là câu chuyện về ước mơ của một đứa trẻ vùng cao.

"Với em, ngôi nhà vách nứa gắn với cuộc sống còn nhiều thiếu thốn cũng chính là hình ảnh quen thuộc của tuổi thơ. Nhưng trên trang giấy, em có thể hình dung về một mái ấm khác, khang trang hơn, đủ đầy hơn. Bằng trí tưởng tượng và những nét vẽ của mình, em gửi gắm khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn. Bức tranh đã giúp em chạm tới ước mơ mang tên "Ngôi nhà ước mơ".

Câu chuyện ấy cho thấy ý nghĩa của môn Mĩ thuật đối với học sinh vùng khó. Hội họa không chỉ giúp các em phát triển năng khiếu mà còn mở ra một không gian để gửi gắm mong muốn, nuôi dưỡng hy vọng và hình dung về tương lai. Với những em nhỏ còn ít cơ hội tiếp cận các hoạt động trải nghiệm, mỗi giờ học sáng tạo có thể trở thành một dịp để khám phá thế giới và chính bản thân mình.

Đối với người giáo viên như tôi, những thành tích của học trò là niềm vui, nhưng điều đáng quý hơn cả là sự tự tin đang dần lớn lên trong các em. Khi một học sinh mạnh dạn cầm bút, cầm màu chủ động chia sẻ ý tưởng hay kiên trì hoàn thành tác phẩm của mình, đó cũng là dấu hiệu cho thấy những nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học đang từng bước phát huy tác dụng", cô bộc bạch.

Mong có thêm điều kiện để học trò vùng cao "vươn xa"

Gắn bó với một ngôi trường còn nhiều khó khăn, cô Phan Thị Lệ hiểu rằng nỗ lực của giáo viên là điều cần thiết nhưng chưa đủ. Để học sinh vùng cao có cơ hội tiếp cận nền giáo dục chất lượng, sự quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và hạ tầng công nghệ vẫn đóng vai trò quan trọng.

Cùng với đó, bản thân cô xác định sẽ tiếp tục tự học, bồi dưỡng năng lực số, nâng cao kỹ năng sử dụng các công cụ công nghệ và AI một cách an toàn, có trách nhiệm. Trong chuyên môn, cô kiên trì đổi mới phương pháp theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, chú trọng sự tiến bộ của từng em thay vì chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng.

Cô cũng mong muốn có thêm cơ hội đồng hành cùng phụ huynh, giúp các gia đình từng bước tiếp cận với phương thức giáo dục số, qua đó tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong quá trình học tập, rèn luyện của học sinh.

"Những mong muốn ấy xuất phát từ thực tế mà tôi chứng kiến mỗi ngày. Khi điều kiện kinh tế còn hạn chế, không phải học sinh nào cũng có thiết bị học tập riêng hay được cha mẹ hỗ trợ thường xuyên. Vì vậy, việc tạo dựng môi trường học tập bình đẳng, phù hợp với hoàn cảnh của các em cần sự chung tay của nhà trường, gia đình và toàn xã hội", cô Lệ nhấn mạnh.

CTG