Tôi đang công tác tại Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 4, cách nhà tôi tới 200km, là 6 tiếng đi xe. Xa thì có xa thật nhưng tôi thấy đáng.

Có lẽ điều tôi thích nhất khi được làm việc ở đây chính là đi dân vận, có nghĩa là tôi sẽ được đi vào bản, được đi thăm dân. Người dân ở đây rất niềm nở, họ vui mừng và luôn đón tiếp chúng tôi rất nồng hậu. Ở nhà, tôi chỉ có 1 bố và 1 mẹ nhưng ở Na Ngoi thì khác, tôi có rất nhiều bố, mẹ. Và đó là cách xưng hô trìu mến giữa tôi với bà con. Tôi thấy tình cảm lắm, gắn bó lắm. Tôi hay nghĩ xa, nghĩ những chuyện chưa tới. Thi thoảng thấy bà con quây quần vui như thế, tôi cứ lo sợ đến một ngày mình rời đi. Mẹ tôi bảo rằng, nếu tôi không còn làm ở đây nữa, vào ngày chia tay, chắc tôi sẽ khóc nhiều và khóc to lắm.

Nghĩ lại những năm tháng học đại học, tôi thích đi tình nguyện lắm. Tôi từng đặt chân đến Suối Tọ ở Sơn La, Đà Bắc ở Hoà Bình, Đăkrong ở Quảng Trị, Ngọc Linh ở Kon Tum, … Tôi say mê đi tình nguyện đến mức từng ước mơ rằng: Nếu không quan trọng tiền lương, tôi muốn đi tình nguyện khắp nơi trên đất nước mình. Và tôi cũng không ngờ là tôi đang ở Na Ngoi, đang là đội viên của Đội Trí thức trẻ tình nguyện ở khu vực biên giới miền Tây xứ Nghệ. Như này cũng có thể xem là ước mơ đã thành hiện thực nhỉ?

Quay trở lại với thực tại, tôi đang hồi tưởng về chuyến đi thăm dân ở bản Huồi Thum, một bản ở rất xa trung tâm xã Na Ngoi. Trời vừa ngớt mưa tối qua, đường đi trơn trượt. Xe của tôi và của 1 đồng chí nữa ngã sõng soài giữa vũng bùn đất ướt, nhão nhoét. Từ chỗ này, đường đi khó hơn rồi. Đường chúng tôi đi chỉ có đất, đá, vách núi, rừng cây rậm rạp và 1 con suối cạn. Vừa đi tôi vừa nghĩ đến câu nói của Lỗ Tấn: “Kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có đường. Người ta đi mãi thì thành đường thôi”. Quả thực như thế, người dân ở đây chắc đã phải xẻ rừng, bạt núi mà đi chứ trông vẫn còn hoang vu, sơ khai lắm.

Hơn 2 tiếng đi xe, chúng tôi đã đặt chân đến bản. Người dân thấy chúng tôi là túa ra xem. Sau khi thăm hỏi, tặng quà cho những gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Chúng tôi được anh Bí thư mời vào nhà chơi. Có lẽ có cả bà con chòm xóm đến nữa chứ nhà thì rộng mà ngồi chật như nêm. Có thế mới biết bà con quý chúng tôi như thế nào.

Sau hôm đấy thì tôi lại có thêm một kiến thức mới từ đồng bào về cách họ phân biệt đơn vị chúng tôi với các anh bộ đội biên phòng bằng cách gọi thân thương: lính xanh và lính vàng (dựa trên màu cầu vai). Còn tại sao lại có cái tên đấy là vì bà con chưa nhớ được, chưa phân biệt rõ được. Tôi thấy gọi như thế lại hay, miễn sao bà con nhớ đến mình là được.

Trưa hôm đấy, chúng tôi về luôn. Sau 1 quãng đường dài lắc lư, có những chặng phải đi bộ, đẩy xe, tôi cảm giác người cứ lâng lâng, tưởng như say xe. Tôi lại có thêm những trăn trở, những băn khoăn về đời sống của bà con ở Huồi Thum. Họ sống tách biệt như thế, đi lại vất vả như thế thì vất vả quá. Mỗi lần muốn đi chợ, đi làm giấy tờ, đi học đều xa và cách trở. Xung quanh thì heo hút, đường đi cheo leo, không có đèn đường, biết bao nhiêu nguy hiểm có thể rình rập mà sao họ vẫn bám làng, bám bản như thế?

Tôi thấy thương bà con không chỉ riêng ở Huồi Thum, mỗi lần đi dân vận lại thấy thương, thấy mến nhiều hơn nhưng cũng chưa làm được gì cho bà con. Nhiều lúc tôi muốn làm gì đấy thật có ích cho bà con nhưng quay đi ngoảnh lại, vẫn mới chỉ là ý tưởng trong đầu, những dòng chữ nguệch ngoạc trên trang giấy chứ chưa thành hành động thực tế được.

Đó là về phần người, còn về phần cảnh, cũng là điều tôi thích ở Na Ngoi. Tôi thấy tiếc quá vì thiên nhiên hùng vĩ như thế, đẹp xao xuyến như thế nhưng chưa khai thác du lịch được. Bạn đi những vùng cao khác, thường sẽ phải canh giờ, canh ngày để săn mây nhưng ở Na Ngoi, tôi và mây gặp nhau mỗi ngày. Có đám mây lững thững đi ngang lưng chừng núi. Có đám mây đứng im bất động ngay trên đỉnh núi. Có đám mây bay tà tà theo chiều gió. Đã có mây lại còn sương mù. Những ngày hè vẫn có sương chứ không riêng gì mùa lạnh. Có những hôm, sương bay vào tận hiên nhà, cả một trời trắng đục. Tôi thích cái lạnh nên hợp với Na Ngoi lắm.

Tôi từng học môn “Dân tộc Việt Nam”, nhớ mơ hồ về một nét văn hoá trong xây dựng nhà cửa của một dân tộc thiểu số nào đó không còn nhớ tên; đó là một ngôi nhà nhỏ tách biệt với nhà chính nhưng dùng để làm gì tôi lại chẳng còn nhớ. Cho đến khi tôi đặt chân đến Na Ngoi, được nhìn thấy tận mắt và được nghe người bản địa kể thì tôi mới biết ngôi nhà đó là nơi dự trữ củi đốt. Chưa hết, những ngôi nhà của người Mông nơi đây có một điểm rất đặc trưng là khung gỗ được đẽo gọt như những chiếc răng cưa viền quanh cửa chính. Tôi chưa tìm hiểu sâu về cái này nhưng chắc chắn là xuất phát từ tâm linh. Những cái này, tôi nghĩ chưa chắc trên mạng, trong tài liệu, sách vở đã có. Phải đi thực địa thì mới biết, mới hiểu nhiều hơn được.

Hơn 6 tháng ở Na Ngoi, đã đi qua nhiều bản làng, tôi thấm đượm tình quân dân đến từng nhịp thở, từng điệu múa lăm tơi, nhảy sạp, từng phiên chợ cuối tuần, từng chuyến đi dân vận. Càng đi, càng ở, tôi lại càng quý, càng muốn gắn bó với nơi đây. Tôi cũng đã được học, được biết nhiều điều hơn. Tôi biết thêm mấy câu từ tiếng Mông đơn giản để thi thoảng còn chào hỏi bà con, đấy cũng là một cái hay. Tôi biết cấy, biết gặt lúa mà tôi chưa bao giờ động tay đến. Sẽ còn nhiều điều hơn nữa mà tôi được học, được làm trong hành trình sắp tới. Tôi mong là một tôi bản lĩnh hơn, sáng tạo hơn, năng động hơn sẽ sớm xuất hiện trong tương lai gần nhất để giúp được bà con nhiều hơn nữa.