Những năm gần đây, Thái Nguyên không chỉ được biết đến là trung tâm công nghiệp - giáo dục của vùng trung du miền núi phía Bắc, mà còn ghi nhận sự trở lại đáng chú ý của nhiều thanh niên lựa chọn khởi nghiệp ngay trên quê hương. Đáng nói, không ít mô hình đã chọn một hướng đi không dễ: phát triển nông nghiệp gắn với giá trị bản địa và tính bền vững lâu dài.

Trong số đó, câu chuyện của anh Nguyễn Quốc Hoàng (sinh năm 1991) là một ví dụ tiêu biểu, không hào nhoáng, nhưng bền bỉ và thực chất. Được đào tạo tại Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp Thái Nguyên, đồng thời có nền tảng hiểu biết về y học cổ truyền, anh Hoàng hoàn toàn có thể lựa chọn một công việc ổn định nơi đô thị. Tuy nhiên, anh quyết định trở về quê hương, bắt đầu từ chính những gì sẵn có: đất đai, cây dược liệu và tri thức dân gian của người Tày.

Năm 2022, khi tiếp nhận Hợp tác xã Nông nghiệp Tiên Phong, anh không chỉ tiếp quản một mô hình sản xuất, mà thực chất là bắt đầu lại từ con số không: thiếu vốn, thiếu thị trường, và cả sự tin tưởng ban đầu. Ý tưởng “Tinh hoa thảo dược người Tày” không đơn thuần là một khẩu hiệu, mà là cách anh Hoàng nhìn lại giá trị quê hương: không phải thiếu tài nguyên, mà là chưa được khai thác đúng cách. Anh lựa chọn mướp đắng rừng làm sản phẩm chủ lực, một loại dược liệu quen thuộc nhưng chưa được phát triển bài bản, kết hợp với các loại thảo dược bản địa khác để xây dựng vùng nguyên liệu và phát triển sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, hành trình ấy không hề bằng phẳng. Những khó khăn cố hữu của mô hình hợp tác xã như vốn, kỹ thuật, đầu ra luôn là thách thức. Đặc biệt, tháng 9 năm 2024, bão Yagi gây thiệt hại nặng nề khi cuốn trôi hơn 3 ha dược liệu. Chưa kịp phục hồi, đầu năm 2025, một vụ hỏa hoạn tại xưởng sản xuất trà tiếp tục khiến hoạt động bị gián đoạn, thiệt hại lớn về máy móc và nguyên liệu.

Trước những biến cố liên tiếp, lựa chọn đặt ra rất rõ ràng: dừng lại hoặc làm lại. Anh Hoàng chọn làm lại. Không ồn ào, không phô trương, HTX từng bước khắc phục hậu quả, khôi phục sản xuất. Chỉ sau hơn một tháng, hơn 6.000 sản phẩm trà đã được xuất bán trở lại. Con số này có thể chưa lớn trên thị trường, nhưng đủ để khẳng định mô hình vẫn đứng vững.

Sau hơn một năm triển khai, mô hình đã hình thành những nền tảng quan trọng: vùng nguyên liệu khoảng 7 ha, sản lượng trên 30 tấn/năm; tạo việc làm cho 15–25 lao động địa phương, phần lớn là thanh niên. Các sản phẩm cũng ngày càng đa dạng như trà mướp đắng rừng túi lọc, lá tắm thảo dược theo bài thuốc người Tày, dược liệu sấy khô… Trong đó, sản phẩm trà mướp đắng rừng Phú Lương đã đạt OCOP 3 sao, đồng thời được công nhận là sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu của tỉnh năm 2024 và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu năm 2025.

Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở những con số. Quan trọng hơn, nó mở ra một hướng đi rõ ràng cho thanh niên địa phương: ở lại quê hương vẫn có thể phát triển nếu biết làm khác và làm đến nơi đến chốn. Việc phát triển vùng dược liệu không chỉ tạo sinh kế ổn định, mà còn góp phần gìn giữ tri thức bản địa những bài thuốc, kinh nghiệm sử dụng thảo dược đang dần mai một. Bên cạnh đó, anh Hoàng cũng tích cực chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ các bạn trẻ có ý định khởi nghiệp.

Trong thời gian tới, Hợp tác xã Nông nghiệp Tiên Phong định hướng mở rộng vùng dược liệu lên 15 ha, phát triển thêm khoảng 10 ha chè hữu cơ, nâng cao chất lượng sản phẩm hướng tới OCOP 4-5 sao. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, mở rộng thị trường và kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm gắn với văn hóa dược liệu bản địa.

Nhìn lại hành trình của mình, anh Hoàng chia sẻ giản dị: khởi nghiệp không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là cách gìn giữ những giá trị của quê hương. Và thực tế, mô hình của anh đang chứng minh điều đó, không bằng những bước đi nhanh, mà bằng sự kiên định, từng bước chắc chắn.

Câu chuyện này, có thể chưa phải là một “thành công lớn” theo nghĩa thông thường. Nhưng nó là minh chứng rõ ràng rằng: khi hiểu đúng giá trị mình đang có và chấp nhận đi đường dài, thì ngay trên chính quê hương, người trẻ vẫn có thể bắt đầu và đi đến cùng.

CTV