Có một thời gian, anh Nguyễn Xuân Quảng từng nghĩ cuộc đời mình sẽ chỉ còn lại những ngày tháng sống trong bóng tối và phụ thuộc vào người khác. Nhưng rồi, chính từ nơi tưởng như không còn ánh sáng ấy, anh lại tìm thấy một cánh cửa mới, cánh cửa của công nghệ. Từ một cậu bé trải qua gần 20 lần phẫu thuật mắt, mất hoàn toàn thị lực ở tuổi 13, anh đã từng bước trở thành một sinh viên đại học, một người làm công nghệ, một giáo viên tin học và là người đồng hành cùng hàng nghìn người khiếm thị trên hành trình học tập, làm việc và sống độc lập.

Sinh ra tại xã Lương Bằng, tỉnh Hưng Yên, anh Quảng được phát hiện mắc glôcôm bẩm sinh khi mới hai tháng tuổi. Tuổi thơ của anh gắn với những chuyến xe đến bệnh viện, những lần phẫu thuật và hy vọng mong manh của gia đình. Năm 5 tuổi, anh mất hoàn toàn thị lực mắt phải; đến năm 13 tuổi, chút ánh sáng cuối cùng cũng rời xa. Khoảnh khắc ấy, thế giới trước mắt anh khép lại, kéo theo những ngày tháng anh thu mình, ngại giao tiếp và lo sợ trở thành gánh nặng của gia đình.

Mẹ anh đi tìm hiểu về cuộc sống của người khiếm thị, đưa anh đến sinh hoạt tại Hội Người mù tỉnh Hưng Yên. Tại đây, lần đầu tiên anh nghe thấy những âm thanh phát ra từ điện thoại của những người khiếm thị và ngỡ ngàng nhận ra: người không nhìn thấy vẫn có thể sử dụng công nghệ.

Một chiếc điện thoại thông minh được cài phần mềm đọc màn hình đã mở ra với anh một thế giới hoàn toàn khác. Từng thao tác chạm, vuốt; từng dòng chữ được đọc thành tiếng giúp anh lần đầu tiên tự gửi tin nhắn, đọc báo và khám phá Internet mà không cần người khác trợ giúp. Với anh, đó không chỉ là một thiết bị, mà là ánh sáng mới – thứ ánh sáng không đến từ đôi mắt mà đến từ công nghệ.

Từ đó, anh Quảng bắt đầu học tin học. Từ những thao tác bàn phím đầu tiên, anh làm quen với trình đọc màn hình, soạn thảo văn bản, thư điện tử, Internet và các phần mềm phục vụ học tập. Chiếc máy tính giúp anh có thể tự ghi chép, làm bài, gửi tài liệu và chủ động tiếp cận tri thức. Điều tưởng như bình thường với nhiều người lại là cả một hành trình dài đối với một người không còn nhìn thấy.

Càng học, anh càng nhận ra vẫn còn rất nhiều người khiếm thị chưa biết điện thoại, máy tính có thể giúp họ học tập, làm việc và sống độc lập như thế nào. Anh bắt đầu kiên trì hỗ trợ từng người, trả lời những câu hỏi về điện thoại, máy tính, phần mềm và các ứng dụng hỗ trợ người khiếm thị.

Năm 2020, anh sáng lập cộng đồng “Chia sẻ phần mềm và thủ thuật cho người khiếm thị”. Từ một nhóm nhỏ ban đầu, cộng đồng dần phát triển thành nơi hàng nghìn người khiếm thị trên khắp cả nước cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ kỹ thuật cho nhau.

Điều khiến anh vui nhất không phải là cộng đồng có thêm bao nhiêu thành viên, mà là nhìn thấy những người từng nghĩ mình không thể học tập hay làm việc lại có thể tự tin bước tiếp nhờ công nghệ.

Anh từng đồng hành với một bạn trẻ khiếm thị bẩm sinh tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ những buổi học tin học trực tuyến đến khi bạn thành thạo các kỹ năng văn phòng, mạnh dạn xin việc và trở thành tổng đài viên của một doanh nghiệp. Khi nhận được tin báo về công việc đầu tiên của bạn, anh xúc động như chính mình vừa nhận được thành quả ấy.

Bởi với anh, công nghệ không chỉ tạo ra những công cụ mới. Công nghệ tạo ra cơ hội. Và đôi khi, một cơ hội đúng lúc có thể thay đổi cả một cuộc đời.

Niềm say mê ấy đưa anh đến với lập trình. Anh tự học, tìm đọc tài liệu trong và ngoài nước, kiên trì thử nghiệm từng đoạn mã để tìm ra những giải pháp phù hợp với người khiếm thị. Anh tham gia Việt hóa phần mềm @Voice Aloud Reader, đóng gói các phiên bản trình đọc màn hình NVDA phù hợp với người dùng Việt Nam và xây dựng website chia sẻ phần mềm miễn phí.

Năm 2023, anh trở thành sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội. Bên cạnh việc học, anh tích cực tham gia Câu lạc bộ Hoa Đá Nhân Văn, Câu lạc bộ Sinh viên Khuyết tật Hà Nội, Mạng lưới Sinh viên Khiếm thị Việt Nam và Đội Sinh viên Công tác xã hội. Ở mỗi nơi, anh đều mong muốn đưa công nghệ đến gần hơn với những người yếu thế.

Cuối năm 2023, anh bắt đầu đứng lớp dạy tin học cho học sinh khiếm thị tại Câu lạc bộ RB. Đến nay, hơn 40 học sinh đã được anh hướng dẫn các kỹ năng về Word, Excel, Internet, thư điện tử, trí tuệ nhân tạo và các công cụ hỗ trợ học tập. Có em lần đầu tiên tự soạn được một văn bản, có em biết gửi email cho thầy cô, có em mạnh dạn lựa chọn ngành Công nghệ thông tin vì tin rằng người khiếm thị cũng có thể trở thành lập trình viên.

Không dừng lại ở việc giảng dạy, anh còn cùng các thành viên trong cộng đồng tham gia xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia dành cho người khiếm thị. Với anh, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi mọi người đều có thể tiếp cận và sử dụng các dịch vụ số một cách bình đẳng.

Những nỗ lực ấy đã được ghi nhận bằng Giải Nhất Hội thi Tin học trẻ toàn quốc lần thứ III dành cho người mù vào tháng 11/2025 và Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ. Đứng trên sân khấu nhận giải, anh Quảng nhớ về cậu bé 13 tuổi từng tuyệt vọng khi mất đi ánh sáng. Có lẽ chính anh của ngày hôm nay cũng khó hình dung rằng một ngày nào đó, mình sẽ được vinh danh trong một sân chơi về công nghệ.

Hiện nay, anh Quảng tiếp tục đảm nhiệm nhiều vai trò trong các hoạt động dành cho thanh niên khuyết tật và người khiếm thị: Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh viên Khuyết tật thành phố Hà Nội, Trưởng ban Kỹ thuật – Công nghệ Mạng lưới Sinh viên Khiếm thị Việt Nam; đồng thời tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện, hỗ trợ kỹ năng số và kết nối cộng đồng.

Từ một cậu bé từng sợ hãi trước tương lai, anh đã trở thành người mở đường để nhiều người khiếm thị khác tìm thấy cơ hội của mình. Từ một người từng cần người khác giúp mình tiếp cận thế giới, anh đang dùng chính tri thức của mình để giúp hàng nghìn người khác tiếp cận tri thức, công việc và cuộc sống số.

Anh Quảng chia sẻ: “Điều quý giá nhất công nghệ mang lại không phải là một chiếc điện thoại thông minh hay một phần mềm hiện đại, mà là cơ hội – cơ hội để một người từng mất đi ánh sáng tìm thấy con đường của mình; cơ hội để người khiếm thị tự tin học tập, làm việc và sống độc lập; và cơ hội để mỗi người được đóng góp bằng chính năng lực của mình.”

Có lẽ, hành trình của anh Nguyễn Xuân Quảng là minh chứng rõ ràng rằng ánh sáng không chỉ tồn tại trong những gì chúng ta nhìn thấy. Có những ánh sáng được tạo nên từ tri thức, nghị lực và khát vọng sống.

Anh đã từng mất đi ánh sáng của đôi mắt, nhưng không để bóng tối lấy đi tương lai. Anh tìm thấy ánh sáng trong công nghệ, rồi từ ánh sáng ấy, anh tiếp tục soi đường cho những người đang đi cùng mình.

Và hành trình ấy vẫn đang tiếp tục – một hành trình để công nghệ trở thành cây cầu, nghị lực trở thành động lực, còn mỗi người khiếm thị đều có cơ hội tự tin bước về phía tương lai.

Năm 2026, anh Nguyễn Xuân Quảng đến với “Tỏa sáng Nghị lực Việt” bằng hành trình tìm lại ánh sáng từ cánh cửa công nghệ: từ một cậu bé mất hoàn toàn thị lực ở tuổi 13 sau gần 20 lần phẫu thuật, anh đã kiên trì học tập, tự tìm hiểu công nghệ và từng bước khẳng định khả năng của mình trong lĩnh vực tin học. Không chỉ giành Giải Nhất Hội thi Tin học trẻ toàn quốc dành cho người mù, anh còn tích cực hỗ trợ kỹ năng số, chia sẻ phần mềm và kiến thức công nghệ cho hàng nghìn người khiếm thị, giúp họ có thêm cơ hội học tập, làm việc và sống độc lập.

----

Chương trình “Tỏa sáng Nghị lực Việt” năm 2026 do Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Thanh niên Khuyết tật Việt Nam phối hợp với Công ty TNHH TCP Việt Nam tổ chức, là nơi tôn vinh những tấm gương thanh niên khuyết tật giàu nghị lực, không ngừng vươn lên và đóng góp tích cực cho cộng đồng.

NA